از آن جا که مفاهیمی چون عفاف و حجاب بی ارتباط با مفهوم حیا نیست، لازم است تأملی پیرامون حیا داشته باشیم.

" حیا " نیرویی است مهارکننده و نظم دهنده که رفتارهای روانی و فیزیکی انسان را براساس «شرع» و «عُرف» تنظیم می کند.

برتری این عامل بر دیگر عوامل، بدین جهت است که حیا، نه مبتنی بر ترس است، نه مبننی بر طمع؛ بلکه

مبتنی بر احترام به خود یا کرامت انسانی است که براساس آن، وقتی فرد خود را در حضور شخصی کریم بیابد، از ارتکاب زشتی ها خودداری و رفتار خود را تنظیم می کند.

انسان به میزان کرامتی که از آن برخوردار است، شرم دارد که به زشتی ها آلوده شود و یا از زیبایی ها محروم گردد. پس حیا می تواند در رأس نظام مهارکننده و نظم دهنده ی انسان قرار گیرد و شاید به همین جهت باشد

که خداوند متعال پیش از آن که مردم را به خوف از خود فراخوانَد، به حیا فراخوانده و فرموده است:
" ألم یَعلَم بأنَّ الله یَری " آیا انسان نمی داند که خداوند او را می بیند.

در روایتی از رسول گرامی اسلام، حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله، آمده است که می فرمایند: ان لکل دین خُلقاً ان خُلق الاسلام الحیاء ؛ هر دینی خویی دارد و خوی اسلام حیاست.

بنابراین پیش از پرداختن به مسأله عفاف و حجاب پرداختن به ریشه ی آن، یعنی حیا ضروری است چرا که انتظار ثمره ی خوب بدون تقویت ریشه های آن، تلاشی بی فایده و موقتی است.


پی نوشت ها
*سوره مبارکه علق، آیه 14
* سنن ابن ماجه، ج 2، ص 1399
* کتاب ارزشمند پژوهشی در فرهنگ حیا، عباس پسندیده